Kennsla í fjölbreyttum nemendahópi

Skipulag sem styður við þátttöku allra nemenda

NámsmarkmiðSkipulag kennsluSkapandi skilMatsrammarHugmyndirNámstungumál

Spurt og svarað um námsmarkmið. 

Dæmi um námsmarkmið sem gefin eru út af Miðstöð menntunar og skólaþjónustu gagnast þegar kennsla er skipulögð fyrir fjölbreyttan nemendahóp.

Dæmin sýna hvernig hægt er að kenna sama atriðið miðað við ólíka stöðu nemenda. Þannig fæst allur nemendahópurinn við sama viðfangsefni en nemendur vinna að ólíkum markmiðum.

Við skipulag kennslu er mikilvægt að námsmarkmið séu þau sömu fyrir allan hópinn.

Hér má sjá dæmi um kennsluáætlun í náttúrufræði þar sem allir nemendur vinna að sömu markmiðum, en fara misdjúpt í efnið.

Takið eftir því að nemendur sem læra íslensku sem annað mál eru á ólíkum stað í náminu. Þau geta samt lært um bakteríur, hreinlæti og hvernig bakteríur berast milli fólks.

Kennsluaetlun_bakteriur

Mynd af námsmarkmiðum

Helgi Reyr, kennari í Brekkubæjarskóla á Akranesi hefur safnað hugmyndum um skapandi verkefnaskil inn á safnvegg. Nú þegar er það að finna ýmsar upplýsingar um heimasíður, viðtöl, útvarpsþætti, hlaðvörp, spurningaleiki, myndir, myndbönd, síður, veggi, dagblöð, tímarit, ferðabæklinga, bækur, kynningar, infograph, hugarkort, ratleiki, myndbönd, storyboard, google sniðmát, list, logo, QR kóða, kannanir og fleira sem nemendum eða kennurum gæti dottið í hug.

Margar tæknilausnir bjóða upp á aðstoð við gerð matsramma. Það tekur flest mállíkön stuttan tíma að moka út nánast tilbúnum matrömmum ef fyrirmælin eru nægilega nákvæm. En nauðsynlegt er að lúslesa allan texta sem framleiddur er með þessum hætti, bæði efnislega og með tilliti til málfars.

Hér er eitt dæmi um framsetningu á matskvarða fyrir skil á veggpjaldi í náttúruvísindum þar sem unnið er út frá námsmarkmiðum ásamt lykilhæfniviðmiðum í tjáningu og miðlun og ábyrgð og mat á eigin námi.

Þóra Skúladóttir, kennari í Háteigsskóla í Reykjavík hefur tekið saman  fjölbreyttar kennsluaðferðir og hugmyndir sem nýtast í kennslu um orku en hugmyndirnar má yfirfæra á önnur viðfangsefni í náttúrufræði. Hér má skoða síðuna.

Síðan inniheldur góð dæmi um skipulag kennslu

Sveriges Utbildningsradio AB eða sænska menntavarpið lét búa til fræðsluþætti um áskoranir faggreinakennara í fjölbreyttum nemendahópi. Í þáttunum prófa kennarar aðferðir til þess að efla nemendur í námsorðaforða.

Þættirnir eru með íslenskum texta.

Við skipulag kennslu er nauðsynlegt að gera ráð fyrir virkri þátttöku allra nemenda. Ef einhverjir nemendur, jafnvel einn nemandi, getur ekki tekið virkan þátt – þá þurfum við að huga að endurskipulagningu.

Hugtakið algild hönnun kemur upphaflega úr arkitektúr. Þar er átt við aðgengi allra að byggingum og hvernig hönnun eigi að gera ráð fyrir öllum fyrirfram, áður en fólk rekst á að komast ekki milli hæða, inn um gættir, upp þrep eða aðrar aðgengishindranir.

Á vef Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar er algild hönnun útskýrð:

Aðgengi fyrir alla: Með aðgengi fyrir alla er átt við að fólki sé ekki mismunað um aðgengi og almenna notkun mannvirkja á grundvelli fötlunar, skerðinga eða veikinda og það geti með öruggum hætti komist inn og út úr mannvirkjum, jafnvel við óvenjulegar aðstæður, t.d. í eldsvoða. Jafnframt séu sjónarmið algildrar hönnunar höfð að leiðarljósi við hönnun bygginga og umhverfis þeirra.

Algild hönnun: Hönnun framleiðsluvara, umhverfis, áætlana og þjónustu sem allir geta nýtt sér, að því marki sem aðstæður leyfa, án þess að koma þurfi til sérstök útfærsla eða hönnun. Algild hönnun útilokar ekki hjálpartæki fyrir [fatlað fólk]1 sé þeirra þörf.

Þegar hugtakið algild hönnun er heimfært yfir á nám, þá er átt við að allir hópar nemenda hafi raunverulegt aðgengi að námi og geti tekið virkan þátt.

Til þess að það gerist er nauðsynlegt að huga að fjölbreyttum leiðum að námsmarkmiðum, bjóða kerfisbundið upp á val um verkefni og leiðir til að leysa úr verkefnum og síðast en ekki síst að tryggja að allar nauðsynlegar námsstoðir séu til staðar.

Á vefsíðu UDL er algild hönnun náms sett fram í einfaldaða töflu sem við höfum lausþýtt á eftirfarandi máta:

Tilgangur náms Margvísleg framsetning Val um leiðir
Aðgengi ÁHUGI OG SJÁLFSMYNDIR

  • Höfða til áhuga nemenda
  • Að námið öðlist tilgang
  • Ávarpa hlutdrægni s.s. í námsefni o.fl.
  • Námsmenning
 SKYNJUN

  • Virkja öll skilningarvitin innan og utan skólastofu
  • Sjónarænar stoðir
  • Fjölbreytt sjónarhorn
 SAMSKIPTI

  • Ólíkar leiðir til tjáningar
  • Inngildandi menntatækni
Stoðir SEIGLA

  • Fyrirmyndarverkefni skoðuð í sameiningu
  • Markmið unnin í sameiningu
  • Hlúa að samvinnu og sjálfstæði
  • Að öll tilheyri
  • Stöðug og virk endurgjöf
 TUNGUMÁL OG TÁKN

  • Skýrt orðalag
  • Tákn, myndir og stuðningsefni með texta
  • Nýta tungumálaauð
  • Rýna allt orðalag og tákn með hliðsjón af margbreytileika og mögulegri jaðarsetningu
  • Fjölbreytt miðlun
 TJÁNING

  • Nýta fjölbreytta miðlun til samskipta
  • Val um ólíkar leiðir til framsetningar efnis og verkefnaskila
  • Þjálfa færni gegnum stigskiptan stuðning
  • Innihaldið er það sem skiptir máli – ekki tegund verkefnisins
Færni FÉLAGSFÆRNI, TRÚ Á EIGIN GETU OG VÆNTINGAR

  • Væntingar til náms og árangurs
  • Hugarfar vaxtar
  • Beina sjónum að hinu jákvæða án þess að sleppa því að vinna með ýmsar áskoranir
 ÞEKKING

  • Tengja fyrri reynslu og þekkingu
  • Beina athygli markvisst að lykilatriðum og nota fjölbreytt dæmi til þess
  • Styðja nemendur í að nýta fyrri þekkingu og færni til að takast á við nýjar áskoranir
 UTANUMHALD

  • Skýr og skiljanleg árangursviðmið
  • Gera ráð fyrir þeim áskorunum sem kunna að koma upp
  • Skipulag upplýsinga, áætlana og stuðningsefnis
  • Endurgjöf – hvar erum við stödd núna?
  • Ávarpa útilokandi starfshætti

Leiðsagnarnám byggir á ótal rannsóknum á því hvað hefur mest áhrif á námsárangur allra nemenda. Við skipulag kennslu er lykilatriði að hafa í huga að leiðsagnarnám er leið til þess að mæta öllum nemendum í skólastarfi.

Bókin Leiðsagnarnám, skref fyrir skref eftir Nönnu Kristínu Christiansen kom út 2024. Þar segir meðal annars:

Allir nemendur vinna að sama markmiði á sama tíma

Þetta þýðir að undirbúningur kennslu þarf að hafa fjölbreytileika nemendahópsins til hliðsjónar. Lykilatriði í að ná árangri er að enginn nemandi sé að fást við eitthvað annað viðfangsefni ólíkt öðrum í bekknum vegna uppruna, tungumálakunnáttu, menningar, fötlunar eða annars sem getur jaðarsett nemendur í skólastarfi. Skipulag kennslu þarf að byggja á leiðum til þess að öll geti tekið virkan þátt.

Sérhver nemendi upplifir að gerðar séu ríkar væntingar til hans

Þetta þýðir að nemendur fá verkefni sem eru skiljanleg og merkingarbær. Þeir hafa fyrirmyndir og vita til hvers er ætlast af þeim. Allir nemendur njóta stuðnings og hvatningar sama hversu djúpt þeir kafa í námsefnið. Kennslan er alltaf skipulögð þannig að allir nemendur geti tekið virkan þátt.

Aðgengilegt lestrarumhverfi er hluti af Helperbird viðbót við vafra getur gagnast mörgum nemendum.

Mixtúra hefur tekið saman leiðbeiningar um notkun Helperbird.

Ýmsar tæknilausnir eru til svo hægt sé að eiga góð samskipti þvert á tungumál. Lykilatriði til að tryggja aðgengi að íslensku málumhverfi er að nota alltaf íslensku eða íslenskt táknmál í samskiptum. Hægt er að nota fleiri tungumál til stuðnings íslenskunni en ekki má nota þau í staðinn fyrir samskipti á íslensku eða íslensku táknmáli.

Þessu má líkja við að setja saman hamborgara. Orðin á íslensku tákna brauðið, kjötið táknar merkingu eða inntak samskiptanna og áleggið, sósan og kryddið táknar tímann sem við verjum til samskiptanna, endurtekningar, leikræn tilþrif, svipbrigði, bendingar, orð á fleiri tungumálum og fleira sem við kunnum að grípa til til þess að gera okkur skiljanleg, allt til þess að hamborgarinn verði bragðgóður og samskiptin árangursrík og ánægjuleg.

Þegar ræða þarf mál nemenda eða taka ákvarðanir skal styðjast við aðstoð túlks. Hægt er að óska eftir símatúlkun þegar koma þarf mikilvægum upplýsingum til skila tafarlaust.

  • Atriði sem varða heilsu eða velferð barns
  • Mikilvægar upplýsingar um alls konar atvik sem kunna að koma upp og upplýsa þarf forráðamenn um

Þegar um óundirbúin samskipti er að ræða er í sumum tilvikum hægt að nýta véltúlkun eða vélþýðingu til þess að eiga árangursrík samskipti. Ýmsar þýðingarvélar og gervigreindarlausnir eru nothæfar til þess að þýða á milli tungumála.

Athugið þó að aldrei má slá inn upplýsingum sem varða persónulega hagi nemenda. Sömu reglur gilda um upplýsingar sem hugbúnaðurinn nemur úr tali.

Leiðsagnarnám

Aðalnámskrá og leiðsagnarmat

Hagnýt ráð þegar tæknilausnir eru nýttar við undirbúning kennslu

Móttökuáætlanir grunnskóla Námsefni í ÍSAT