Hvað er söguaðferð? – Björg Eiríksdóttir

Söguaðferðin er kennsluaðferð/hugmyndafræði sem hjálpar kennurum og nemendum að koma með sínar eigin hugmyndir um hvernig vinna má með viðfangsefni námskrár t.d. í samfélagsfræði, náttúrufræði, íslensku og sköpun. Á sama tíma sér kennarinn um að unnið sé að hæfniviðmiðum námskrár.

Tilgangurinn er að gera nemendur áhugasama með því að hafa vinnuna fjölbreytta og auðvelda samþættingu. Móðurmálið er alltaf í lykilhlutverki í öllum verkefnum en síðan er misjöfn áhersla á umfjöllunarefni útfrá efni verkefnisins/sögurammans, allt eftir þeim hæfniviðmiðum sem unnið er með hverju sinni.

Söguaðferðin byggir á kenningum margra fræðimanna og segjum við stundum að við tökum það besta frá öllum. Má þar nefna helstan John Dewey „Learning by doing“. Dewey segir að við lærum með því að gera sjálf og hugsa sjálf. Hann lagði áherslu á sambandið milli aðgerðar og hugsunar og að nám yrði til við að leysa vandamál. Dewey lagði einnig áherslu á að börn læra af umhverfi sínu. Segja má að þetta sé undirstaða söguaðferðarinnar, en samskipti við nemendur og kennara eru einnig mikilvæg. (Dewey, Reynsla og menntun, 2000;Experience and Education 1938).

Söguaðferðin dregur nafn sitt af skipulaginu sem er eins og saga, það hefur ákveðna byrjun, skiptist í kafla sem tengjast og hefur ákveðinn endi. Hvert verkefni er sett fram í söguramma sem er um leið vinnuplagg fyrir kennarann.  Þar koma fram m.a. lykilspurningar sem leiða áfram vinnuna í sögurammanum/verkefninu því vinna nemenda er skipulögð út frá svörunum við lykilspurningunum. Lykilspurningar eru opnar spurningar sem gefa tækifæri á mörgum góðum svörum en ekki einu ákveðnu. Lögð er áhersla á að kanna fyrri þekkingu nemenda og vinna út frá henni. Gefa þeim tækifæri til að hugsa, ímynda sér og setja fram tilgátur áður en hið raunverulega er skoðað.

Í sögurammanum koma einnig fram tillögur að stærð hópa við vinnuna, efni og gögn og afrakstur það er hvert er markmiðið með hverri lykilspurninu og vinnunni út frá henni. Mikil áhersla er lögð á ýmiss konar samvinnu í misstórum hópum, einnig að nemendur læri að ræða saman og komast að niðurstöðu og segja frá vinnu sinni bæði inni í bekk og á foreldrakvöldum þar sem foreldrar eru boðnir í skólann til að fræðast um sögurammann sem unnið hefur verið að.

Hver sögurammi er vel skipulagður en alltaf er rúm fyrir nýjar hugmyndir frá nemendum og kennurum um leið og vinnunni vindur fram. Vinna við hvern söguramma tekur mislangan tíma en meginreglan er að mikilvægt er að halda sögunni gangandi með því að vinna að sögurammanum ekki sjaldnar en tvisvar til þrisvar í viku og að verkefni fyrir yngri nemendur vinni styttri söguramma en þau eldri. Þar sem samþætting er snar þáttur í vinnunni er auðvelt að halda efninu vakandi í gegn um alls konar verkefni í íslensku og stærðfræði meðfram annarri vinnu við sögurammann. Ákveðin byrjun og endir eru mikilvæg því það er hvetjandi að ljúka við verk og líta yfir farinn veg og gleðjast yfir unnu verki og fá síðan að byrja upp á nýtt og hafa tækifæri til að gera enn betur en síðast. Mikið er lagt upp úr sköpun og að setja afrakstur vinnunnar fallega upp á vegg. Virðing fyrir verkum nemenda er okkur mikilvæg.

Foreldrakvöldin eru endirinn og um leið eins konar uppskeruhátíð. Fyrir þau gefst tækifæri til að rifja upp allt verkefnið og undirbúa dagskrá og um leið þjálfa nemendur sig í að koma fram. Reynslan af þessum samkomum er afskaplega góð og er þátttaka foreldra í gegn um árin nánast 100%. Foreldrarnir koma einnig með veitingar sem allir gæða sér á í lokin. Þarna hefur skólinn gott tækifæri til að fá til sín foreldra og kynna þeim starfið um leið og markmiðum námskrár um að þjálfa nemendur í að miðla og koma fram er náð.

Söguaðferðin hentar fyrir ýmsan aldur en hefur mest verið notuð á yngsta og miðstigi en einnig í leikskólum og á elsta stigi og í fullorðinsfræðslu í einstökum verkefnum.

Á Íslandi hefur Kársnesskóli verið fremstur í flokki í að vinna með söguaðferðinni og hefur þar verið unnið samfellt með söguaðferðina síðan 1993. Góð reynsla er af þessari vinnu og hefur það hjálpað kennurum að hafa vinnu nemenda fjölbreytta og skapandi.

Sögurammar sem falla að námskrá og aldri hafa verið samdir fyrir kennara að vinna með. Má þar nefna sögurammana: Álfar og bústaðir þeirra, Skólinn okkar, Saga af Suðurnesjum, Reykjavík höfuðborgin okkar, Landnámið, Náttúrufyrirbæri á íslandi, Þjóðgarðurinn, Ferð um Evrópu, Mannslíkaminn o.fl.

Björg Eiríksdóttir

Á heimasíðunni Söguaðferðin má finna meiri upplýsingar og fræðslu um aðferðina.

Börn sem eru sein til máls: Áhrif þjálfunar á orðaforða barns á þriðja ári

Áhugaverð grein í Netlu um árangursríka orðaforðavinnu með ungu barni. Greinin byggir á rannsókn þar sem verið var að skoða áhrif þjálfunar á orðafroða barns á þriðja ári, sem var seint til máls.

Greinina má nálgast hér.

Ættu öll börn á Íslandi að kunna íslensku? Hvað þarf til?

Elín Þöll Þórðardóttir Ph. D. McGill hélt erindi hjá Menntamálastofnun í janúar 2019. Þar fjallaði hún um rannsóknir og prófanir á grunnskólanemum. Þær hafa sýnt að íslenskukunnátta margra barna sem tala íslensku sem annað tungumál sé mun slakar en jafnaldra sem eiga íslensku sem móðurmál.

Upptöku af erindinu má nálgast hér.

Samstarf við nýja grunnskólaforeldra með annað móðurmál en íslensku

Í apríl 2019 var haldið málþing á vegum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og Rannsóknastofu í fjölmenningarfræðum við Háskóla Íslands. Hér má nálgast upptökur af málþinginu.

Lestrarvinir

Lestrarvinir er skemmtilegt verkefni sem sameinar fjölskyldur og bókelska sjálfboðaliða sem heimsækja þær vikulega og lesa fyrir börnin. Þannig eflist lesskilningur barnanna og áhugi þeirra á lestri eykst. Sjálfboðaliðinn kemur í vikulegar heimsóknir á tuttugu vikna tímabili með nýtt og spennandi lesefni í farteskinu og kynnir fyrir barninu þann sið að lesa upphátt. Hver heimsókn er ein klukkustund. Lestrarvinurinn og barnið heimsækja svo bókasafnið saman og kynnast gleðinni sem fólgin er í yndislestri.

Lestrarvinir er samstarfsverkefni Borgarbókasafnsins og Miðju máls og læsis. Uppruni verkefnisins er hollenskur og gengur þar undir nafninu VoorleesExpress. Verkefninu var stýrt af Marloes A. Robin, frá Hollandi, fyrsta veturinn.

Sigrún Jónína Baldursdóttir sem er einn af læsisráðgjöfum Miðju máls og læsis hefur tekið virkan þátt í að halda utan um þetta verkefni. Hún nýtti tækifærið jafnframt og gerði rannsókn á innleiðingu Lestrarvina.

Tilgangur rannsóknarinnar var að afla upplýsinga um áhrif og árangur reglulegra heimsókna Lestrarvina á áhuga og ánægju barna af bókum og upplestri.

Markmið rannsóknarinnar var að skoða hvort foreldrar og sjálfboðaliðar sem þátt tóku teldu að reglulegur upplestur og leikur með tungumálið auki áhuga barna á bókum, efli orðaforða og styðji við málþroska þeirra. Ennfremur var skoðað hvort foreldrarnir í rannsókninni teldu að heimsóknir lestrarvinarins hafi skapað og fest í sessi lestrarvenjur á heimili þeirra. Rannsóknarsniðið var eiginlegt og gögnum var safnað með óformlegum samræðum, vettvangsathugunum, spurningakönnunum og tölvupóstum. Einnig var stuðst við rannsóknardagbók.

Helstu niðurstöður sýndu að þátttakendur voru ánægðir með verkefnið og töldu bæði foreldrar og sjálfboðaliðar að börnin hefðu öðlast aukinn áhuga á bókum og eflst í málnotkun og orðaforða. Foreldrunum fannst þeir sjálfir hafa notið góðs af verkefninu og að lestur væri frekar iðkaður á heimilinu. Nokkrir foreldranna töluðu um að hafa með lestrarvininum kynnst samfélaginu á nýjan hátt og eignast vin. Sjálfboðaliðarnir töldu sig hafa fengið innsýn í ólíka menningu og siði ásamt því að tengjast fjölskyldunni vinaböndum.

Þegar horft er til niðurstaða staðlaðra prófa fyrir börn sem tala íslensku sem annað mál er ljóst, einnig út frá niðurstöðum rannsóknarinnar, að leita þarf allra leiða til að auka íslenskukunnáttu og jafna stöðu þeirra gagnvart börnum sem eiga íslensku að móðurmáli. Lestrarvinaverkefnið er einn af möguleikunum sem hægt er að nýta til að ná því markmiði.

Nánar má lesa um rannsóknina hér

Bætum lestrarkunnáttu

Fræðslufundur með Hermundi Sigmundssyni, Ph.D haldinn í Bratta Menntavísindasviði þann 5.mars 2018.

Hermundur er prófessor í lífeðlislegri sálarfræði (biological psychology) við sálfræðideild Háskólans í Þrándheimi í Noregi og prófessor við Háskólann í Reykjavík. Einnig er hann stjórnandi rannsóknarhópsins ,,Mind, brain and education.“

Hermundur talaði um í erindi sínum um það sem skiptir máli í lestrarkennslu og fjallaði um helstu rannsóknir því tengdar.

Hér má sjá upptöku frá fundinum

 

 

Að læra annað mál í skóla – hvað er sérstakt við Ísland?

Fræðslufundur með Elínu Þöll Þórðardóttur Ph.D. haldinn í Gerðubergi 12.apríl 2018.
Elín Þöll er prófessor við McGill háskólann í Kanada og í erindi sínu fjallaði hún um rannsóknir á nemendum sem tala íslensku sem annað mál
Fræðsla fyrir alla sem hafa áhuga á íslensku sem öðru máli
Samanburður við önnur lönd bendir til þess að árangur nemenda á Íslandi sé minni en árangur nemenda sem læra önnur tungumál sem annað mál.
Hvers vegna? Er íslenska sérstaklega erfitt mál? Er eitthvað sérstakt við aðstæður á Íslandi sem veldur því að erfitt er að læra annað mál í skóla? Þarf annars konar aðferðir á Íslandi en í öðrum löndum?
Farið var yfir niðurstöður nýrra rannsókna um unglinga á Íslandi sem varpa ljósi á stöðu íslenskunáms í samkeppni við ensku, áhuga unglinga á því að læra íslensku og aðgengi þeirra að tækifærum til þess. Rætt var um möguleg úrræði sem gætu aukið íslenskukunnáttu nemenda sem tala hana sem annað mál.

Upptaka frá fundinum

 

Íslenska til alls – íslensk málstefna

Árið 2008 kom út ritið Íslenska til alls – tillögur íslenskrar málnefndar að íslenskri málstefnu og þann 12.mars 2009 samþykkti Alþingi Íslands eftirfarandi þingsályktun um íslenska málstefnu:

,,Alþingi ályktar að samþykkja tillögur Íslenskrar málnefndar að íslenskri málstefnu sem opinbera stefnu í málefnum íslenskrar tungu.“

,,Alþingi lýsir yfir stuðningi við það meginmarkmið tillagna Íslenskrar málnefndar að íslenska verði notuð á öllum sviðum íslensks samfélags.“

Hver hefur árangur okkar verið?

Íslensk málnefnd  hefur meðal annars það verkefni samkvæmt 9. grein laga nr. 40/2006 að álykta árlega um stöðu íslenskrar tungu. Má finna allar ályktanir nefndarinnar hér og er þar meðal annars verið að taka út stöðuna í stafrænum heimi, íslensku sem annað tungumál og aðalnámskrár svo eitthvað sé nefnt. Mælt er með því að skoða ályktanir aftur í tímann.

Þetta á erindi til allra þeirra sem unna íslenskri tungu og hvað þá þeirra sem koma að menntun barna.

Tungumál er gjöf – Fríða Bjarney Jónsdóttir

Öll börn læra tungumál og sum börn læra fleiri en eitt tungumál strax á unga aldri. Tungumál er gjöf er vefur fyrir leikskóla þar sem markmiðið er að efla mál og læsi barna sem læra íslensku sem annað mál.

Vefurinn er stuðningsefni fyrir leikskólakennara til að skipuleggja starfið með börnunum í leikskólanum og styðja foreldra við að efla mál og læsi barna sinna á heimavelli.

Vefinn er hægt að nýta í heilu lagi eða sem afmörkuð viðfangsefni á starfsmannafundum, deildarfundum og fræðslufundum í samstarfi þeirra sem vilja efla þekkingu sína á þessu málefni.

Sögugrunninn – Guðrún Sigursteinsdóttir

Sögugrunnurinn er námsgagn sem hannað er til að fá börn til að tjá sig, segja frá eða segja sögu. Hægt er að nota hann með börnum frá tveggja ára aldri. Í Sögugrunninum eru á annað hundrað mynda og orðmyndir sem hægt er að nota til að tengja talmál og ritmál og vinna með uppbyggingu málsins þ.e. merkingarfræði, setningarfræði og málfræði. Sögugrunninum fylgja stafasett en þau gefa tækifæri til að brjóta orðmyndirnar niður í hljóð.

 

Sögugrunnurinn er hugsaður sem opið námsefni og því geta notendur bætt við myndum og orðmyndum sem þeim finnst vanta til að efla börnin í sögugerðinni. Margar leiðir eru færar til að segja sögur með aðstoð myndanna en mikilvægt er að velja myndir og þar með efnivið í sögu allt eftir aldri og þroska barnanna.

Yngstu börnin skoða gjarnan myndirnar og setja nöfn á þær án þess að segja eiginlega sögu heldur verður sagan þeirra röð stuttra atburða. Eldri börn vilja gjarnan velja margar myndir í sína sögu en mikilvægt er að kennarinn hafi í huga sögubyggingu.

Þegar unnið er með Sögugrunninn í grunnskólum er gott að hvetja börnin til að skrá sjálf sögurnar sínar og þá geta orðmyndir, sem fylgja með, hjálpað til við ritunina.

Hér má nálgast Kennsluleiðbeiningarnar.